Yrd. Doç. Dr. Kadir Özdamarlar
Değerli Arkadaşım İnş. Müh.Erdal Akdoğan’a…
Develi’nin eğitim tarihini “Develi Lisesi’nin kuruluşunun 50. yılı anısına Develi Eğitim Tarihi, Develi-
Bu kitap çalışmamız sırasında aklıma gelmişti: Develi’de eğitime hizmet veren ilk kadın öğretmenlerimiz kimlerdir? Eğitimde kadın gücü Develi’ye nasıl girmiştir? Hem Develili, hem de başka şehirlerden gelenler… Bunlar kimlerdir? Bu konu aklıma takılmış ve araştırmaya başlamıştım.
Bu konuda karşıma çıkan zorluklar, okullarımızda düzenli bir arşivin tutulmaması veya tutulamaması, köyden kazaya göçün fazlalığı ve bu sebeple zaten yetersiz okulların fiziki yapısının arşiv konusunda yetersizliği, okulların fiziki yapısının değiştirmeleridir. Bunlara 1975 -1980 yılları arasındaki anarşinin okullara yansıyan disiplinsizlikleri de ilave edilmelidir. Elbette böyle hızlı bir değişime uğrayan kurumlarda arşivi korumakta güçleşecektir. İşte bu sebeplerle belge bulmada zorluklar karşımıza her zaman çıkmaktadır. Nitekim bu çalışmada da böyle olmuştur. O bakımdan ele alacağımız öğretmenlerimiz hakkında sağlam bilgi veremeyişimizin altında bunlar yatmaktadır. Bütün bunlara rağmen bu konu sadece sahasında bir deneme olacaktır.
Develi’de çağdaş anlayışla ilk defa ilkokul, 1885 yılında Yukarı Develi’de Ahmet Develioğlu’nun konağında Kopçulu Mahalle Okulu adıyla açılmıştır. Şimdiki adı Merkez Selçuk İlköğretim Okulu’dur. Ever ek’te ise önce 1884 yılında Rüştiye, 1885’de, şimdilerde adı değiştirilen, Dumlupınar İlkokulu, 1911’lerde Zafer İlkokulu, Merkez Numune Mektepleri, 1923’de de İstiklal İlkokulu birbirini takip etmiştir. Yakın zamanlara kadar da şerefle Develi eğitimine hizmet vermişler ve vermeye de devam etmektedirler. Bunlardan Selçuk İlkokulu üçüncü sınıfa kadar öğretim vermiş bu okul öğrencileri 4. ve 5. sınıfı önce Merkez daha sonra da İstiklal İlkokulu’nda tamamlamışlardır.
Bugün bunlardan Zafer ve Merkez okulları kapanmıştır. Bu okullar yanında yine rahmetle anacağımız Türkçü Kayseri Mutasarrıfı Muammer Bey tarafından 1911’de açılan Develi Kız Mektebi’dir.
İşte ilk kadın öğretmenler burada görev almışlardır. Bu okulun müdürü hüsn-i hat öğretmeni İbrahim Suphi Emekliöz’dür. Eskilerin deyimiyle muallim-i evvel olan bu hocamız yanında adı bilinen ilk hanım öğretmenler Develili Bıçakçıların Zekiye Hanım ve Mevhibe Deniz’dir. Her ikisi de 95 yaş üzerinde vefat etmiştir. Bunlardan Mevhibe Hanımla özelde bir sohbet yapmış ve hatıralarından çok faydalanmıştım.
Şu anda elimizdeki bilgilere göre Develi’den çıkan ilk öğretmen Zekiye Hanım’dır. Hayatı hakkında bilgimiz yoktur. Ankara’da vefat etmiştir.
Mevhibe Hanım da Develilidir. Babası bankacıdır. Kendisi Bursa Nilufer Okulu’ndan mezun olduğu sırada Bursa, Yunanlılarca işgal edilince babası tarafından Denizli Öğretmen Okulu’na gönderilmiş ve bir yıl sonra buradan mezun olduktan sonra mezun olduğu Develi Kız Mektebi’ne dikiş-nakış öğretmeni olarak atanmıştır. Fakat evliliği sebebiyle öğretmenliği kısa sürmüştür.
Develi eğitiminde Cumhuriyet’in ilanı ve sonrasında görev yapan değerli bir öğretmenimiz de Behice Çakıoğlu(1913–1985)’dur. Merkez İlkokulu öğretmenlerindendir. Tahsildar Çakıoğlu Ömer Efendi’nin ikinci kızıdır. Develi Rüştiye Mektebi’nden mezundur. Küçük yaşlarda öğretmen olmuş ve Develi eğitiminde hizmet görmüştür. Otoriter ve sosyal bir öğretmen olduğunu biliyoruz.
Develi’de düzenli bir tahsil görüp öğretmen olan ilklerden biri de Fahriye Özen’dir. 1923 yılında Develi’de doğmuştur. Babası Develi tüccarlarından M. Özen’dir. Bütün okulları iftiharla geçmiştir. Öğretmen Okulu mezunudur. Hafız Ahmetlerden Orman Mühendisi Osman Toker ile evlenmiş ve İstiklal İlkokulunda görev yapmıştır. Halen Ankara’dadır.
Develili bir başka hanım öğretmenimiz ise Nezihe Yücel’dir. 1928 yılında Develi’de doğmuştur. Öğretmen okulu mezunudur. Develi Orta Okulu öğretmenlerimizden Mustafa Kanelci ile evlenmiştir. Dumlupınar ve Merkez İlkokulu’nda görev yapmıştır.
Develi Orta Okulu 1933 yılında İkmal Ortaokulu olarak açılmış ve üç yıl kadar bu sıfatla eğitim ve öğretim vermiştir. İşte bu okulumuzda görev yapan ilk Develili hanım öğretmenimiz Süreyya Beylerden Necla Özkan’dır. Develi’de 1925 yılında doğan bu hocanım 1947–51 yılları arasında Dikiş-nakış ve çocuk bakımı hocalığı yapmıştır. Halen kendisi Ankara’da yaşamakta ve sağdır.
Develili bu öğretmenlerimiz yanında başka illerden değişik vesilelerle Develi’ye gelip görev yapanlar da vardır.
Develi ilköğretim tarihinde başka yerlerden gelen hanım öğretmenlerimiz de görev yapmıştır. Genelde bu hoca hanımların çoğu Develi’de görev yapan memur eşleridir. Genelde çoğu merkezi bir okul olması dolayısıyla Merkez İlkokulu’nda görev yapmışlardır. Tespit edebildiğimiz kadarıyla bunlar: Şaziye Hanım, Kıymet Hanım ve Şaheste Hanım’dır. Bunlardan Şaheste Hanım zamanın Develi Kaymakamının eşidir ki 1935-1940 yılları arasında görev yapmış olmalıdır.
Orta öğretim ise görev alan ilk Develili ve dışarıdan gelen bayan öğretmenlerimiz şunlardır:
Develi İkmal Mektebi’nde / Ortaokulu’nda ilk görev alan hanım öğretmenimiz ise Isparta’da 1910 yılında doğan Münevver Ateş’tir. Selçuk Kız Sanayi Mektebi mezunudur. Biçki-dikiş öğretmenidir. 1935 yılında Develi’de hizmet yapmıştır.
Bu hoca hanımın yanında çalışan bir hanım öğretmen de aynı branştan İsmet Talu’dur. Siirt’te 1913’de doğmuştur. Gaziantep Ortaokul mezunudur. 1934–35 yılları arasında hizmet yapmıştır.
Biri daha var ki daha sonra Develi Ortaokulu Müdürü Şair-Araştırmacı Haşim Nezihi Okay ile evlenen Fazıla Okay’dır. 1916 yılında Gergük doğumlu olan Fazıla Hanım da dikiş-nakış hocalığı yapmıştır. Kendisi Selçuk Sanayi Mektebi mezunudur. 1934 -1939 yılları arasında Biçki-dikiş öğretmeni olarak çalışmıştır.
Görüldüğü gibi öğretmen yetiştiren okulların çok az olduğu bir dönemde bile Develi ailelerinden aydın öğretmen hanımlar çıkmışlardır. O günün özellikle Atatürk’ün aydınlattığı medeniyet ufkunda yeni bir güneş gibi doğmuşlar ve onca fiziki eksikliklere rağmen nice gençlerimizi şevkle yetiştirmişlerdir. Sadece bilgi bakımından değil, sosyal ve kültürel bakımdan da…
Buraya almadığımız ama arşivimizdeki nice fotoğraflarda hem giyim ve kuşamlarıyla ve hem de bu verimli çalışmalarıyla örnek olmuşlardır. Keşke hayatları ve eğitimdeki örnek çalışmalarını belgelerle verebilseydik. Ancak elimizdeki bilgiler bu kadar. Başlangıçtan 1950 yılına kadar bir süreyi ele alarak Develi’de sahalarındaki ilkleri tespit noktasında bir denemede bulunduk. Bizimkisi bir ahde vefa. Bir farklı konu. Umulur ki bu konu kimilerince daha geniş bir araştırmayla ele alınır.
Develi Çağdaş Gaz.07.10.2010
